Meer dan een rit: Mobitwin en de strijd tegen vervoersarmoede

Naar de dokter gaan. Boodschappen doen. Een familielid bezoeken. Het zijn alledaagse verplaatsingen die essentieel zijn om deel te nemen aan het dagelijkse leven. Maar wat als het moeilijk wordt om je zelfstandig te verplaatsen? Onderzoekster Caroline Beckers (UGent) bestudeerde in haar doctoraat de essentiële rol van Mobitwin in de strijd tegen vervoersarmoede. In deze gastblog presenteert ze haar belangrijkste bevindingen.

Caroline Beckers doctoreerde aan de UGent (Vakgroep Geografie). Ze onderzocht de rol van Mobitwin in de strijd tegen vervoersarmoede.

Mensen die het moeilijk hebben om zich zelfstandig te verplaatsen, krijgen vaak te horen dat ze zich moeten behelpen met het openbaar vervoer. Maar de aanwezigheid van een bushalte of treinstation betekent nog niet dat een bestemming gemakkelijk bereikbaar is. De afstand tot de halte, overstappen naar een andere lijn, lange reistijden of een beperkt aanbod kunnen een theoretisch mogelijke verplaatsing in de praktijk erg moeilijk (of zelfs onmogelijk) maken.

Dit kan leiden tot vervoersarmoede: het hebben van onvoldoende geschikte of betaalbare vervoersmogelijkheden om belangrijke bestemmingen en activiteiten te bereiken. In dit onderzoek keek ik specifiek naar de bereikbaarheid van essentiële diensten en activiteiten voor mensen met beperkte mobiliteit.

Net daar speelt Mobitwin een belangrijke rol. Via de meer dan 220 Mobitwin-centrales brengen vrijwillige chauffeurs mensen met beperkte mobiliteit naar hun bestemming. De chauffeurs gebruiken daarvoor hun eigen wagen of een voertuig van de Mobitwin-centrale. Maar hoe groot is de impact van Mobitwin precies? En zouden de verplaatsingen die vandaag met Mobitwin gebeuren ook met het openbaar vervoer mogelijk zijn?

Mobitwin is essentieel om minder mobiele stads- en dorpsgenoten te laten deelnemen aan het dagelijkse leven en om hen toegang tot geven tot onze gezondheidszorg.

Meer dan 900.000 ritten onder de loep

Om die vragen te beantwoorden, analyseerde ik 909.627 Mobitwin-ritten uit 2022, 2023 en 2024. Voor de woonplaatsen van Mobitwin-gebruikers werd nagegaan welke relevante bestemmingen binnen 30 minuten met het openbaar vervoer bereikbaar zijn. Daarnaast werd voor de werkelijk gemaakte Mobitwin-ritten berekend hoelang dezelfde verplaatsing met het openbaar vervoer zou duren.

Een paar belangrijke cijfers op een rijtje

Een van de opvallendste resultaten is dat 25,9% van de onderzochte Mobitwin-ritten praktisch niet haalbaar zijn met het openbaar vervoer.  Voor bijna één op vijf van deze ritten bleek er namelijk helemaal geen verbinding met het openbaar vervoer mogelijk. Voor meer dan 5% van deze ritten zou het met het openbaar vervoer meer dan 2u duren om op je bestemming te geraken.

Ook wanneer een verplaatsing wél mogelijk is, vraagt ze vaak veel meer tijd. Wanneer je een Mobitwin-rit zou afleggen met het openbaar vervoer, dan zou de verplaatsing met het openbaar vervoer gemiddeld 4,6 keer langer duren als met de auto. Mobitwin is voor haar gebruikers dan ook veel meer dan een comfortabeler alternatief. Voor een aanzienlijk deel van hun verplaatsingen vult Mobitwin een mobiliteitskloof die het reguliere openbaar vervoer momenteel niet kan opvangen.

Voor een aanzienlijk deel van de verplaatsingen vult Mobitwin een mobiliteitskloof op voor minder mobiele mensen. Het reguliere openbaar vervoer kan deze kloof momenteel niet opvangen.

Meer dan een trip naar de dokter

Bij vervoersarmoede denken we snel aan het niet kunnen bereiken van noodzakelijke voorzieningen, zoals een ziekenhuis of de huisarts. En inderdaad: de resultaten van mijn onderzoek wijzen op grote bereikbaarheidsproblemen voor verschillende zorgvoorzieningen. Maar de Mobitwin-data maken duidelijk dat mobiliteit over veel meer gaat. Veel ritten gaan naar familie en vrienden, dagverzorgingscentra en sociaal-culturele activiteiten.

Van de onderzochte ritten die niet haalbaar waren met het openbaar vervoer, waren bezoeken aan familie of vrienden zelfs de grootste categorie. Dat is belangrijk. Mobiliteit bepaalt niet alleen of iemand toegang heeft tot zorg of boodschappen, maar ook of iemand kan afspreken met vrienden en familie, aan activiteiten kan deelnemen en zo zelfstandig kan deel kan blijven deelnemen aan het dagdagelijkse leven.

Geen gelijke ruimtelijke verdeling

De bereikbaarheid van de onderzochte bestemmingen is bovendien sterk afhankelijk van waar iemand woont. Vooral in landelijke en peri-urbane gebieden zijn de hiaten in het openbaar vervoer groot. Daar zijn haltes en bestemmingen vaak verder weg, rijden verbindingen minder frequent en zijn rechtstreekse verbindingen schaarser.

In en rond stedelijke kernen zoals Antwerpen, Gent, Brussel, Leuven en Brugge is het beeld gunstiger. Een dichter openbaarvervoersnetwerk, hogere frequenties en betere verbindingen zorgen ervoor dat meer bestemmingen binnen een redelijke tijd bereikbaar zijn.

Aantal bereikbare dagverzorgingscentra, ziekenhuizen, sociaal-culturele voorzieningen en supermarkten binnen 30 minuten met het openbaar vervoer vanaf de woonplaats van de Mobitwin-leden. Vooral op het platteland zijn er minder van deze voorzieningen. Mobitwin is er cruciaal om het vervoer naar deze voorzieningen te garanderen.

Mobitwin als deel van de oplossing

De resultaten tonen duidelijk de meerwaarde van Mobitwin aan. Het vrijwilligersvervoer van Mobitwin geeft mensen immers toegang tot zorg en dagdagelijkse activiteiten. Tegelijk is Mobitwin niet dé enige oplossing voor vervoersarmoede. Een inclusief mobiliteitssysteem vraagt om een combinatie van toegankelijk openbaar vervoer, bereikbare voorzieningen en aanvullende oplossingen zoals sociaal vervoer op maat.

De resultaten tonen duidelijk de meerwaarde van Mobitwin. Dit vrijwilligersvervoer geeft minder mobiele mensen toegang tot zorg en dagdagelijkse activiteiten.

Ook de toegankelijkheid van de publieke ruimte en veilige verbindingen naar haltes en voorzieningen spelen daarin een rol. De uitdaging voor het mobiliteitsbeleid is daarom niet alleen om mensen te verplaatsen, maar om ervoor te zorgen dat iedereen de activiteiten en mensen kan bereiken die belangrijk zijn in het dagelijks leven. Mobiliteit is uiteindelijk geen doel op zich. Kunnen deelnemen aan de samenleving is dat wel.

Wat moet je onthouden?

• Mobitwin is een comfortabele oplossing voor wie minder mobiel is. Een typische Mobitwin-rit met de auto gaat immers 4.6x sneller dan wanneer je dat traject met het openbaar vervoer aflegt. Meer dan een kwart van de onderzochte Mobitwin-ritten zijn daarenboven praktisch niet haalbaar met het openbaar vervoer.
• Mobitwin is essentieel voor toegang tot de gezondheidszorg en om deel te nemen aan het dagelijkse leven. De resultaten van het onderzoek wijzen op grote bereikbaarheidsproblemen voor verschillende zorgvoorzieningen met het openbaar vervoer. Mobitwin houdt deze bestemmingen bereikbaar voor wie minder mobiel is. Daarnaast is Mobitwin cruciaal voor vervoer naar sociale activiteiten.
• Mobitwin is onontbeerlijk op het platteland en in peri-urbaan gebied. Buiten steden en de Vlaamse ruit liggen haltes en bestemmingen vaak verder weg, rijden de verbindingen minder frequent en zijn rechtstreekse verbindingen schaarser. Mobitwin vult hier de hiaten in het vervoerssysteem op.

Deze gastblog werd geschreven door Caroline Beckers (Onderzoeksgroep City & Mobility, vakgroep Geografie, UGent) en is gebaseerd op haar doctoraatsonderzoek: The role of social on-demand transport in combatting accessibility poverty – a case study of Mobitwin in Flanders.

Het onderzoek gebeurde in samenwerling met LEA – Lab of Applied Economics  aan de Universiteit van Bari (Italië). De data werden aangeleverd door Mpact.